Zakażenia HIV na Lubelszczyźnie. Poseł Moskal (PiS): "Sanepid nie ma podstawowej informacji"

"Poznanie sytuacji epidemiologicznej w regionie"

Lubelski poseł Michał Moskal z Prawa i Sprawiedliwości zwrócił się z interwencją poselską do dr n. med. Piotra Drehera - Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Poprosił o przekazanie danych statystycznych dotyczących nowo wykrytych zakażeń wirusem HIV zarejestrowanych na terenie województwa lubelskiego w latach 2024, 2025 oraz 2026.

Wyjaśnił, że zakażenie HIV objęte jest obowiązkiem zgłaszania i rejestracji w ramach nadzoru epidemiologicznego, prowadzonego przez Państwową Inspekcję Sanitarną oraz Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Dodał, że rejestr wojewódzki, umożliwiający m.in. wykluczenie powtórnych zgłoszeń tej samej osoby, prowadzony jest przez właściwą wojewódzką stację sanitarno-epidemiologiczną, dlatego zwraca się do Inspektora jako do organu dysponującego danymi pierwotnymi dla obszaru województwa.

- Mając świadomość, że informacja o zakażeniu HIV stanowi szczególną kategorię danych osobowych, zwracam się wyłącznie o dane w postaci zanonimizowanej i zagregowanej, z poszanowaniem przepisów o ochronie danych osobowych. Jeżeli przy żądanym poziomie szczegółowości liczebności w poszczególnych kategoriach byłyby na tyle małe, że mogłyby umożliwić identyfikację osób, proszę o przedstawienie danych w sposób uniemożliwiający taką identyfikację (np. w szerszych przedziałach lub z odpowiednim zastrzeżeniem). Celem interwencji jest poznanie sytuacji epidemiologicznej w regionie, a nie pozyskanie jakichkolwiek danych jednostkowych - napisał Michał Moskal. 

Zapytał też ile nowo wykrytych zakażeń wirusem HIV zarejestrowano w nadzorze epidemiologicznym na terenie województwa lubelskiego w każdym z lat 2024, 2025 i 2026.

- Czy w prowadzonym rejestrze gromadzona jest informacja o obywatelstwie lub kraju pochodzenia osób, u których stwierdzono zakażenie? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie struktury nowo wykrytych zakażeń według obywatelstwa (lub kraju pochodzenia) w ujęciu zanonimizowanym i zagregowanym, z zachowaniem zasad ochrony danych osobowych i z uwzględnieniem zastrzeżenia dotyczącego małych liczebności - pyta parlamentarzysta. 

Chce również wiedzieć jak rozkładała się liczba nowo wykrytych zakażeń według prawdopodobnej drogi transmisji, a takżę ile badań w kierunku HIV wykonano na terenie województwa w poszczególnych latach (w zakresie, w jakim dane te są dostępne organowi), tak aby liczbę nowo wykrytych zakażeń można było odnieść do liczby przeprowadzonych badań? 

- Jak liczba nowo wykrytych zakażeń w województwie lubelskim kształtuje się na tle wcześniejszych lat oraz średniej krajowej, i czy w ocenie organu w analizowanym okresie wystąpiły istotne zmiany sytuacji epidemiologicznej w regionie? - pyta Moskal. - Czy i w jakiej formie dane wojewódzkie dotyczące zakażeń HIV są przekazywane do Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB oraz publikowane, a także gdzie można zapoznać się z ich aktualnymi zestawieniami? 

Poprosił o przekazanie danych w formie tabeli z podzialem na lata. - Jeżeli pełne dane w żądanym przekroju nie są gromadzone w sposób umożliwiający ich wygenerowanie, proszę o przekazanie danych w zakresie, w jakim są dostępne, wraz z informacją o ograniczeniach sprawozdawczych oraz o ewentualnym wskazaniu organu właściwego do udzielenia pozostałych informacji - dodaje Michał Moskal. 

Co odpowiedział sanepid?

W odpowiedzi Jolanta Dobrzańska - zastępca Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego poinformowała, że np. liczba nowowykrytych zakażeń HIV na terenie województwa lubelskiego wynosi w 2024 - 42, w 2025 - 54, a w 2026 do końca maja - 25. 

-  Przepisy prawa umożliwiają osobie zakażonej HIV lub chorej na AIDS zastrzeżenie danych umożliwiających identyfikację tej osoby. W związku z powyższym dane w rejestrze są w tym zakresie niekompletne. Poniżej przedstawiam liczbę zakażeń za poszczególne lata pogrupowane według kraju pochodzenia pacjenta tam, gdzie ta informacja była podana - czytamy w odpowiedzi. 

Przykładowo - w 2024 r w Polsce odnotowano 22 zakażenia, rom później - 14, a w 2026 - 8. 

Podano też  podział liczby zakażeń HIV ze względu na prawdopodobną drogę transmisji.

- Tutejszy urząd nie posiada danych na temat liczby wykonanych badań w kierunku zakażenia HIV - dodaje Jolanta Dobrzańska. - W 2025 roku zapadalność na 100 tys. mieszkańców województwa lubelskiego wyniosła 2,71 i była wyższa od zapadalności w 2024 r. (2,11). W Polsce w 202 5 r. zarejestrowano 2755 nowo wykrytych zakażeń HIV (zapadalność na 100 tys. mieszkańców całego kraju - 7,37) i 173 przypadki AIDS (zap. na 100 tys. ludności - 0,46). Od początku rejestracji do 31.12.2025 r. zgłoszono w województwie lubelskim 1059 osób zakażonych HIV oraz 111 osób chorych na AiDS. W 2025 roku zaobserwowano wzrost liczby nowych zakażeń HIV w stosunku do roku 2024. 

Z kolei w roku 2023 zgłoszono 54 nowo wykryte zakażenia HIV. Zapadalność na 100 tys. ludności województwa lubelskiego wyniosła 2,68 i była znacznie niższa od zapadalności w Polsce wynoszącej 7,64. Zaś w 2022 r. zgłoszono także 54 nowo wykryte zakażenia HIV (zapadalność na 100 tys. ludności województwa wyniosła 2,68 i była niższa od zapadalności w Polsce wynoszącej 6,24).

- W roku 2021 zgłoszono 38 nowo wykrytych zakażeń HIV. Zapadalność na 100 tys. ludności województwa wyniosła 1,82 i była znacznie niższa od zapadalności w Polsce wynoszącej 3,50. W roku 2020 zgłoszono 27 nowo wykrytych zakażeń HIV (zapadalność na 100 tys. ludności województwa wyniosła 1,3 i była niższa od zapadalności w Polsce wynoszącej 2,19). Liczba nowych zakażeń HIV zarejestrowanych w latach 2020-2021 jest mniejsza niż w latach kolejnych z uwagi na ograniczone możliwości testowania spowodowane obostrzeniami w związku z pandemią COVID-19. Z powyższego wynika, że interpretacja trendu wymaga uwzględnienia faktu, że liczba rozpoznań HIV jest silnie zależna od intensywności testowania, a danych o liczbie wykonanych testów w kierunku zakażenia HIV tutejszy organ nie posiada - wyjaśnia Jolanta Dobrzańska.

W związku z powyższym wyznaczenie istotnych różnic w liczbie zakażeń bądź nakreślenie linii trendu bez danych dotyczących liczby wykonanych testów jest utrudnione.

Poza tym, lekarz lub felczer ma obowiązek zgłosić rozpoznanie zakażenia HIV, zachorowanie na AIDS albo zgon osoby zakażonej HIV/chorej na AIDS do właściwego państwowego inspektora sanitarnego — nie później niż w ciągu 24 godzin.

- Adresatem zgłoszeń jest właściwy państwowy inspektor sanitarny. Dane następnie funkcjonują w ramach rejestru chorób zakaźnych, prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz — na poziomie krajowym — przez GIS albo wskazane krajowe jednostki specjalistyczne - czytamy jeszcze w odpowiedzi.

"To nie jest podstawa do stygmatyzacji nikogo"

Do odpowiedzi odnosi się poseł. Zaznaczył, że w 2024 roku wśród 27 przypadków z ustalonym krajem pochodzenia (na 42 zarejestrowane ogółem) 5 dotyczyło cudzoziemców: po 1 przypadku z Mołdawii i Wielkiej Brytanii oraz 3 przypadki z Ukrainy – to 18,5 proc. tej grupy. W 2025 roku, przy 27 przypadkach z ustalonym pochodzeniem (na 54 zarejestrowane ogółem), cudzoziemcy stanowili już 13 osób: 6 z Ukrainy, 3 z Kolumbii, 2 z Zimbabwe oraz po 1 z Erytrei i Kamerunu – to 48,1 proc., a więc niemal połowa. W okresie styczeń–maj 2026 roku, przy 11 przypadkach z ustalonym pochodzeniem (na 25 zarejestrowanych ogółem), 3 dotyczyły cudzoziemców: 2 z Birmy i 1 z Ukrainy – to 27,3 proc.

Moskal podkreśla, że ze względu na prawo do zastrzeżenia danych, powyższe liczby nie opisują całej populacji zakażonych, a jedynie tę część, która zgodziła się na ujawnienie kraju pochodzenia – w 2025 roku było to zaledwie 27 z 54 zarejestrowanych przypadków.

Mimo tego zastrzeżenia, wzrost udziału cudzoziemców w tej grupie o blisko 30 punktów procentowych między 2024 a 2025 rokiem (z 18,5 proc. do 48,1 proc.) jest na tyle wyraźny, że – zdaniem posła – zasługuje na dalszą obserwację i uwzględnienie w planowaniu działań profilaktycznych, w tym w programach testowania i edukacji zdrowotnej kierowanych także do osób przyjeżdżających do regionu z zagranicy.

Poseł zauważa, że - w odpowiedzi na interwencję inspektor sanitarny wprost przyznaje, że nie dysponuje danymio liczbie wykonanych w regionie testów w kierunku HIV. Jak zaznaczono w piśmie, liczba rozpoznań jest silnie zależna od intensywności testowania, a bez danych o skali badań trudno jednoznacznie ocenić, czy wzrost wykrywanych zakażeń wynika z rzeczywistego pogorszenia sytuacji epidemiologicznej, czy raczej z większej liczby wykonywanych testów. Niepokojący jest również rosnący odsetek zakażeń o nieustalonej drodze transmisji: w 2024 roku dotyczyło to 25 z 42 przypadków (59,5 proc.), w 2025 roku – 40 z 54 (74,1 proc.), a w pierwszych miesiącach 2026 roku – aż 20 z 25 (80 proc.). Tak wysoki i rosnący udział nieustalonych dróg zakażenia oznacza, że coraz trudniej jest prowadzić skuteczną, celowaną profilaktykę – bez wiedzy, w jakich okolicznościach dochodzi do zakażeń, trudno kierować działania edukacyjne i testowe do najbardziej narażonych grup.

- Dane, które otrzymałem, pokazują, że sytuacja epidemiologiczna w naszym regionie wymaga uwagi, a nie tylko odnotowania w statystykach. Niepokoi mnie przede wszystkim to, że sanepid nie ma podstawowej informacji – ile testów w kierunku HIV w ogóle wykonano w województwie. Bez tego nie da się rzetelnie ocenić, czy zakażeń rzeczywiście przybywa, czy po prostu więcej osób się bada. Równie ważny jest fakt, że coraz więcej przypadków to zakażenia o nieustalonej drodze transmisji – to sygnał, że profilaktyka i poradnictwo przy testowaniu wymagają wzmocnienia - mówi poseł Michał Moskal.

Parlamentarzysta zwraca uwagę na rosnący udział cudzoziemców wśród osób, które zdecydowałysię ujawnić kraj pochodzenia – w zeszłym roku było to blisko połowa tej grupy. - To nie jest podstawa do stygmatyzacji nikogo, ale sygnał, że oferta bezpłatnych, anonimowych punktów konsultacyjno-diagnostycznych i informacja o nich powinny docierać także do osób przyjeżdżających do regionu z zagranicy, w tym do pracowników i studentów - dodaje poseł.

Moskal zapowiada wystąpienie do Głównego Inspektora Sanitarnego oraz Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB o systemowe uzupełnienie sprawozdawczości o dane dotyczące liczby wykonywanych testów na poziomie wojewódzkim, co pozwoli rzetelnie oceniać trendy epidemiologiczne. Poseł zwraca się także o wzmocnienie finansowania i promocję bezpłatnych, anonimowych punktów konsultacyjno- diagnostycznych (PKD) w regionie oraz o rozszerzenie działań edukacyjnych, w tym adresowanych do cudzoziemców mieszkających i pracujących na Lubelszczyźnie.