Konkurs na Europejską Stolicę Kultury

Konkurs na Europejską Stolicę Kultury zrodził się 40 lat temu w Grecji. Coroczne obchody ESK w kolejnych europejskich miastach służą wzmocnieniu integracji Unii Europejskiej oraz prezentacji dorobku kulturowego poszczególnych krajów należących do wspólnoty. Każda Europejska Stolica Kultury przygotowuje roczny program obchodów ukazujący potencjał kulturotwórczy miasta, regionu, kraju oraz jego międzynarodowe i europejskie konteksty. Do tej pory tytuł uzyskało ponad 60 miast. W Polsce został przyznany dwukrotnie – w 2000 roku otrzymał go Kraków (w trybie pozakonkursowym). Lublin starał się już o tytuł ESK - na 2016 rok, ale wówczas ostatecznie przypadł on Miastu Wrocław.

https://lublin24.pl/z-lublina/lublin-europejska-stolica-kultury-2029-mamy-tytul-a-teraz-czeka-nas-5-lat-ciezkiej-pracy/wO0Cwp9chvzxF8YlK7hj

Teraz konkurs odbywał się dwuetapowo. Wszystkie startujące w nim miasta składały swoje pierwsze aplikacje do 15 września 2023 roku. Lubelski 60-stronicowy dokument zarysowywał organizacyjne i finansowe możliwości realizacji programu. Po ocenie komisji międzynarodowych ekspertów, wybrana została krótka lista finałowa miast, które przeszły do drugiego etapu konkursu. O wyborze Europejskiej Stolicy Kultury 2029, komisja zdecydowała na podstawie oceny aplikacji finałowych, zawierających pełne opisy propozycji programowych, a także bezpośredniej prezentacji miast z krótkiej listy.

Finałowa aplikacja Lublina o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029 to 100-stronicowa księga planów programowych, organizacyjnych, finansowych i wyobrażeń o mieście. Została stworzona wspólnie z mieszkankami i mieszkańcami, artystkami i artystami, społeczniczkami i społecznikami, animatorkami i animatorami oraz aktywistkami i aktywistami. Jednym z etapów konkursu była wizyta w Lublinie przedstawicielek i przedstawicieli europejskiego panelu ekspertów, która odbyła się 18 września oraz prezentacja przed panelem oceniającym finałową aplikację 24 września.

W finale konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029 Lublin rywalizował z Kołobrzegiem, Katowicami i Bielsko-Białą. Wyniki zostały ogłoszone we wrześniu 2024 roku.

Zmiany - kto trafił do ESK?

W grudniu 2024 r. nastąpiła zmiana na stanowisku rzecznika prasowego prezydenta Miasta Lublin. Ratusz wówczas ogłosił, że dotychczasowa rzeczniczka - Katarzyna Duma ma odpowiadać za komunikację społeczną na stanowisku zastępcy dyrektora Kancelarii Prezydenta. Jednocześnie pozostaje Pełnomocniczką Prezydenta Miasta Lublin ds. Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Tym samy rzecznikiem została Justyna Góźdź.

Już w połowie sierpnia 2026 r. poinformowano o kolejnej zmianie.

- Podziękowałem za współpracę mojej wieloletniej rzeczniczce prasowej i szefowej Kancelarii Prezydenta Katarzynie Dumie, która otrzymuje nową misję i dołącza do zespołu Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029, jako zastępczyni dyrektora - czytamy na profilu Facebook prezydenta Żuka.

Zaś pod koniec sierpnia Rafał Koziński, menedżer kultury, animator i kreator wydarzeń, a przede wszystkim, lider zwycięskiego procesu starań Lublina o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029 kończy właśnie etap kierowania Centrum Kultury w Lublinie, gdzie był dyrektorem. Od teraz będzie koordynował wdrażanie projektów zwycięskiej aplikacji ESK.

- Z uznaniem dla jego dotychczasowych dokonań i ogromnego wpływu na tożsamość Lublina, jako miasta kultury, wręczyłem mu Medal Zasłużony dla Miasta Lublin. To wyróżnienie przyznawane osobom, które na stałe zapisują się na kartach historii naszego miasta i Rafał zdecydowanie należy do takich postaci. Ojciec nowych i kreatywnych pomysłów, które z wielkim zaangażowaniem wyprowadza z sal i galerii wprost na ulice Lublina. Dziękuję za wiarę w ESK i pilotowanie zwycięskiemu procesowi razem z zespołem artystów, animatorów, instytucji, organizacji społecznych i ludzi, którym po prostu zależy na Lublinie. Dziękuję za pomysły, energię, odwagę i konsekwentne przekonanie, że kultura może zmieniać miasto - napsiano na Facebooku prezydenta.

Jeszcze w czerwcu ogłoszono, że na stanowisko dyrektora CK w Lublinie, mieszczącego się przy ul. Peowiaków, zarekomendowano dotychczasową Zastępczynię Dyrektora ds. Organizacyjnych CK w Lublinie.

- Serdecznie gratuluję Gabrieli Żuk-Menet rekomendacji komisji konkursowej na stanowisko dyrektora Centrum Kultury w Lublinie, którą z przyjemnością przyjmuję. To bardzo doświadczona menedżerka kultury, od lat obecna zarówno w lubelskim środowisku, jak i instytucji, którą pokieruje po upływie kadencji obecnego dyrektora. Jestem przekonany, że przez najbliższe lata znakomicie będzie zarządzać Centrum Kultury i doskonałą drogą doprowadzi instytucję do tak ważnego dla nas 2029 r., w którym Lublin będzie Europejską Stolicą Kultury Wyprzedzając pytania, od razu wyjaśniam, że wybór na dyrektora zawdzięcza bardzo wysokim kompetencjom, a nie nazwisku, którego zbieżność z moim jest całkowicie przypadkowa - cztyramy na Facebooku prezydenta.

Dyrektor na emeryturze

Teraz pojawiły się kolejne informacje. Urząd miasta Lublin przekazał, że z dniem 1 września Paweł Potoroczyn, w związku z przejściem na emeryturę, kończy pełnienie funkcji dyrektora instytucji „Europejska Stolica Kultury Lublin 2029”. Obowiązki dyrektora instytucji obejmuje Katarzyna Duma.

https://lublin24.pl/z-lublina/przygotowania-do-europejskiej-stolicy-kultury-prezydent-lublina-ambicji-mamy-duzo/Y9GTWeDwnoQlJQnqwZNM

- Zmiana na stanowisku dyrektora nie oznacza zmiany kierunku przygotowań Lublina do Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Instytucja będzie kontynuować rozpoczęte działania, rozwijać współpracę z partnerami oraz konsekwentnie realizować kolejne etapy przygotowań. Zapewnienie ciągłości pracy i dalsze budowanie wspólnego zaangażowania wokół ESK Lublin 2029 pozostają najważniejszymi zadaniami na najbliższy czas - mówi Krzysztof Żuk.

Instytucja „Europejska Stolica Kultury Lublin 2029” rozpoczęła działalność w lipcu 2025 roku i jest współprowadzona oraz współfinansowana przez Miasto Lublin i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jej zadaniem jest koordynacja działań związanych z przygotowaniem Lublina do pełnienia tytułu ESK w 2029 roku.

- Przygotowania Lublina do Europejskiej Stolicy Kultury 2029 są wspólnym przedsięwzięciem miasta, instytucji kultury, środowisk twórczych, organizacji społecznych, uczelni, partnerów biznesowych i międzynarodowych oraz wielu osób, które od lat współtworzą lubelskie życie kulturalne. Tytuł Europejskiej Stolicy Kultury nie jest efektem pracy jednej osoby czy jednej instytucji, ale rezultatem wieloletniego zaangażowania i pracy całego środowiska oraz mieszkanek i mieszkańców. Chciałabym, żeby właśnie ta wspólnota i współpraca były fundamentem dalszych działań - mówi Katarzyna Duma, p.o. dyrektora instytucji „Europejska Stolica Kultury Lublin 2029, dotychczasowa Zastępczyni Dyrektora Instytucji.

W ostatnich miesiącach kontynuowane były przygotowania Lublina do obchodów Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Lublin przedstawił Panelowi Ekspertów Komisji Europejskiej stan przygotowań do ESK 2029, uzyskując pozytywną ocenę prowadzonych działań. Odbyło się również wyjazdowe posiedzenie sejmowej Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu z udziałem przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Rozmowy dotyczyły m.in. programu ESK, rozwoju Lublina jako miasta kultury, znaczenia kultury studenckiej oraz edukacji kulturalnej młodzieży. Do tego powołano Radę Doradczą, wspierającej działania związane z ESK 2029, wdrażaniem Strategii Kultury 2030+ oraz rozwojem miejskiej polityki kulturalnej.

Ideę Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029 przybliżały mieszkankom i mieszkańcom weekendy z kulturą w ramach akcji #DziejeSię. Były one współorganizowane przez instytucję Europejska Stolica Kultury Lublin 2029, Centrum Kultury, Warsztaty Kultury oraz z udziałem Fundacji Sztukmistrze.

- W maju odbyły się również uroczyste obchody Dnia Europy, które zwieńczył koncert orkiestr dętych European Brass. RE:UNION. Ważnym wydarzeniem tego lata był również spektakl „Sen o Mieście” w reżyserii Janusza Opryńskiego, który prezentowano w sierpniowe wieczory na dziedzińcu Zamku Lubelskiego. Wyjątkowe widowisko plenerowe powróciło w nowej odsłonie, wzbogaconej o doświadczenia ostatnich lat i naszą wspólną drogę do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury - informuje Justyna Góźdź, rzecznik prasowy prezydenta Miasta Lublin.

Anonim i "tworzenie równoległej rzeczywistości”

Portal Jawny Lublin przekazał w ostatnim czasie, że "17 sierpnia, czyli niespełna dwa tygodnie temu, trafił na skrzynkę mailową prezydenta Krzysztofa Żuka. Otrzymała go także nasza redakcja. Autor przedstawił się jako reprezentant "nieformalnej grupy osób zaangażowanych w procesy Europejskich Stolic Kultury”.

Jak dalej dodaje jeszcze Jawny Lublin autor pisma "Zwracał też uwagę na samą konstrukcję zarządzania ESK. Jego zdaniem pozostawienie prezydenckich pełnomocników przy jednoczesnym utworzeniu osobnej instytucji i powołaniu jej dyrektora doprowadziło do rozproszenia odpowiedzialności. Dyrektor miałby odpowiadać za realizację programu, ale obok niego nadal funkcjonowały osoby, które przygotowywały zwycięską aplikację i zachowały własne umocowanie ze strony prezydenta".

Autor listu poświęcił też trochę uwagi Kozińskiemu. Podkreślił w nim, że "Koziński nie kandydował na dyrektora nowej instytucji, a mimo to – w jego ocenie – pozostaje osobą mającą istotny wpływ na jej funkcjonowanie"

- Taki rozdźwięk pomiędzy formalną odpowiedzialnością a rzeczywistym wpływem ma rodzić pytania o przejrzystość podejmowanych decyzji - czytamy na Jawnym Lublinie. - Iskrzyło nie tylko między Kozińskim a współpracownikami, ale także na linii z Potoroczynem. Pisaliśmy o tym w maju. Opisywaliśmy wówczas korespondencję z jesieni 2025 roku, z której wynikało, że Koziński organizował spotkanie dyrektorów miejskich instytucji dotyczące spraw ESK, ale nie zaprosił na nie dyrektora ESK. Jeden z uczestników zarzucił mu wtedy tworzenie „równoległej rzeczywistości”.

Rafał Koziński (2)

Lublin Europejską Stolicą Kultury 2029. "Mamy tytuł, a teraz...