Rakieta na Lubelszczyźnie przypomniała, że prawdziwa wojna jest tuż obok nas. Jeśli znowu zawyją syreny, to czy mamy gdzie się schronić?

 Dźwięk syren postawił przerażonych mieszkańców na równe nogi

Lublin, czwartek (30 lipca) przed godziną 4. W niektórych częściach miasta mieszkańców budzi dźwięk syren alarmowych. Nikt nie wiedział, czy to ćwiczenia czy naprawdę dzieje się coś poważnego. Mieszkańcy nerwowo patrzyli na telefony komórkowe w poszukiwaniu konkretnych informacji. Ale alertu Rządowego Centrum Bezpieczeństwa nie było.

- Obudził mnie nad ranem dźwięk syren - mówi pani Monika z lubelskiej Wieniawy. - Nie wiedziałam, co się dzieje. Sięgnęłam po telefon pewna, że będzie tam SMS z Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, z którego dowiem się, co się dzieje i jak mam dalej postępować. Ale takiej informacji w telefonie nie było. 

Alert RCB to norma w przypadku załamania pogody, które może być zagrożeniem dla ludności. Czy ten kanał ostrzegania ludności powinien być wykorzystany w sytuacji takiej, jak owego poranka?

- Oczywiście. Bo nawet jeśli ktoś, wie co oznacza sygnał dźwiękowy, to i tak pozostaje pytanie, co robić? Udać się do schronu? A może do piwnicy? Gdzie jest najbliższy schron? Ta sytuacja pokazuje, że nie ma żadnych procedur na wypadek, taki jak dziś. A obywatele pozbawieni informacji, po prostu się boją. Dzisiejszy alarm pokazał nieskuteczność państwa – mówiła w rozmowie z portalem Lublin.24.pl w dniu uderzenia pocisku Agnieszka Bałaban, ekspert ds. bezpieczeństwa.

O tym, że system wczesnego alarmowania zawiódł, wiedzą mieszkańcy, ale i wojewoda lubelski, który 3 sierpnia wypowiedział się w tej sprawie.

- To wszystko działo się szybko i było też dużo niepewności, były deficyty informacyjne - podkreślił Krzysztof Komorski. - W procesie, który trwa od nawołania do nasłuchu, przez usłyszenie alarmu do doprowadzenia tego, aby ta informacja doszła do Powiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowego i aby ta osoba fizycznie włączyła alarm, upływa zbyt dużo czasu. Te kilka czy kilkanaście minut to zbyt długo i trzeba z tego procesu wyjąć kilka ogniw. Już jesteśmy po ustaleniach z Komendą Wojewódzką Państwowej Straży Pożarnej. Mamy 164 nowoczesne syreny w województwie lubelskim. Te urządzenia mają możliwość być włączane zdalnie za pomocą konkretnych urządzeń i dodatkowe urządzenia będą po prostu w dyspozytorni Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego. W tym procesie powiaty będą w pewien sposób pominięte. Najpierw będą włączane zaraz po usłyszeniu sygnału do alarmu, a potem dyspozytor najpierw będzie włączał syreny zdalnie, a później będzie się kontaktował w celu włączenia dodatkowych urządzeń i poinformowaniu o samym alarmie.  

Rosyjski pocisk roztrzaskał się na Lubelszczyźnie

Okazało się, że na terytorium województwa lubelskiego wleciał rosyjski pocisk Ch-101, który przeleciał prawie 100 km i roztrzaskał się w miejscowości Tarnawa-Kolonia w powiecie biłgorajskim.

Po tych wydarzeniach służby zaczęły działać. W Lubelskim Urzędzie Wojewódzkim zebrał się sztab kryzysowy z premierem Donaldem Tuskiem i szefem Ministerstwa Obrony Narodowej – Władysławem Kosiniakiem-Kamyszem. Następnie służby pojawiły się na miejscu, w którym powstał krater. Rozpoczęto oględziny miejsca zdarzenia oraz katalogowano i segregowano elementy owego pocisku.

- Do tej czynności został przybrany specjalista z Ukrainy, który przybył w czwartek po południu. Oględziny pozwoliły kategorycznie stwierdzić, z jakim obiektem mamy do czynienia. To rakieta Ch-101. Została wyprodukowana w drugim kwartale 2026 roku w jednym z zakładów w obwodzie moskiewskim – wskazywał prokurator Marcin Kozak, rzecznik prasowy Prokuratury Okręgowej w Lublinie i zaznaczał, że ukraiński ekspert nie miał co do tego żadnych wątpliwości.

Gdzie szukać bezpiecznego schronienia?

Wydarzenia z 30 lipca pozwoliły zadać kolejne kluczowe pytanie ws. bezpieczeństwa mieszkańców: co mamy zrobić w chwili, gdy konieczne będzie schowanie się w bezpiecznym miejscu. Czy w ogóle na Lubelszczyźnie takowe są? W tej sprawie zwróciliśmy się 31 lipca do Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego. Dopiero dziś (11 sierpnia) otrzymaliśmy odpowiedź.

- Zgodnie z „Poradnikiem bezpieczeństwa” informacji o lokalizacji miejsc schronienia można szukać w urzędzie gminy, jednostkach Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej. Schronienia są oznaczone specjalnym znakiem graficznym. Ponadto w Polsce działa aplikacja i strona internetowa "Gdzie się ukryć" (gdziesieukryc.pl), przygotowana przez Państwową Straż Pożarną. To nowoczesne i przyjazne narzędzie, do której dostęp posiada każdy obywatel. Zostało zaprojektowana z myślą o prostocie i skuteczności: wystarczy telefon komórkowy typu smartfon by w sytuacji nagłego zagrożenia szybko odnaleźć najbliższe Punkty Schronienia (PS) oraz uruchomić nawigację na mapie. Co ważne, po wcześniejszym pobraniu danych aplikacja działa również w trybie offline. Aplikacja „Gdzie się ukryć” zawiera informacje o miejscach przydatnych do tymczasowego schronienia ludności – informuje Miłosz Bednarczyk z oddziału ds. mediów i komunikacji społecznej Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego.

Jak wyjaśnia, Punkty Schronienia to nic innego jak istniejące obiekty budowlane lub ich części, które podnoszą bezpieczeństwo w chwili zagrożenia. To m.in.: przejścia podziemne, tunele, stacje metra lub garaże podziemne.

- Nie są to nowe budowle – aplikacja wykorzystuje infrastrukturę, która już istnieje. PSP wspólnie przedstawicielami nadzoru budowlanego sprawdza obiekty uznawane za budowle ochronne, funkcjonujące przed wejściem w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. W Polsce wytypowano ok. 2 tys. obiektów, które będą dostosowywane do wymagań najwyższej kategorii ochronnej (takich jak: schrony, ukrycia, miejsca doraźnego schronienia). To proces, który trwa. W aplikacji znajduje się około 70 tys. obiektów - punktów schronienia (obiektów bez potrzeby dostosowania), po przeprowadzonym rozpoznaniu. Liczba ta może się zmieniać w toku weryfikacji oraz dalszego wprowadzania informacji przez upoważnione organy i podmioty ochrony ludności – informuje Miłosz Bednarczyk.    

Ile jest schronów na Lubelszczyźnie?

Jak się okazuje – dane posiadane przez wojewodę lubelskiego – na terenie woj. lubelskiego są zaledwie trzy obiekty, które już teraz przeszły proces weryfikacji oraz przystosowania zakończony zawarciem porozumienia bądź wyznaczeniem przez właściwy organ ochrony ludności. To: 1 schron, 1 ukrycie, 1 miejsce doraźnego ukrycia.

- Kolejne objęte są stosownymi postępowaniami. Jednocześnie Wojewoda Lubelski przyznał dotację na:  1) opracowanie dokumentacji projektowo-budowlanej (modernizacja, remont) dotyczącą OZO, w tym 19 ukryć i 10 miejsc doraźnego schronienia na kwotę około 4 mln zł i zapewniających schronienie dla 11 865 osób, 2) realizację inwestycji budowlanej (budowa, modernizacja, remont, dostosowanie) OZO, w tym 1 schron, 10 ukryć i 9 miejsc doraźnego schronienia na kwotę około 60 mln zł i zapewniających schronienie dla 8 653 osób – wyjaśnia Bednarczyk.

Co należy zrobić, gdy znowu zawyją syreny?

Jakie procedury obowiązują w sytuacji zagrożenia? W Polsce to dwa podstawowe sygnały alarmowe:

1. ogłoszenie alarmu — ciągły, modulowany dźwięk syreny trwający trzy minuty
2. odwołanie alarmu — ciągły, jednostajny dźwięk syreny trwający trzy minuty

Dodatkowo, służby mogą informować o zagrożeniu również za pomocą megafonów, radia, telewizji, internetu, Regionalnego Systemu Ostrzegania, alertów RCB oraz bezpośredniego kontaktu.

- Zgodnie z zaleceniami rządowego "Poradnika bezpieczeństwa", wydanego w 2025 r. "Jeśli usłyszysz sygnał alarmowy, włącz radio lub telewizor i stosuj się do komunikatów". Jeśli znajdujemy się w miejscu, w którym pojawiło się bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, nie należy zwlekać z ewakuacją. Gdy decyzję o niej podejmą władze lub służby ratownicze, trzeba bezwzględnie wykonywać ich polecenia. Przed wyjściem należy: zamknąć okna i dopływ wody, wyłączyć urządzenia elektryczne i gazowe oraz wygasić źródła ognia; ubrać się odpowiednio do pogody; upewnić się, że dzieci mają przy sobie dane kontaktowe opiekuna i informacje medyczne; zabrać plecak ewakuacyjny; sprawdzić, czy sąsiedzi wiedzą o alarmie, i w miarę możliwości pomóc osobom ze szczególnymi potrzebami; skorzystać ze zorganizowanego transportu lub iść pieszo do wyznaczonego miejsca; nie blokować samochodem dróg ewakuacyjnych; pamiętać o zwierzętach, a jeśli nie można ich zabrać — zabezpieczyć je oraz zapewnić im jedzenie i wodę; poinformować bliskich, dokąd i w jaki sposób się ewakuujemy – czytamy w odpowiedzi na przesłane pytania.

W dalszej części czytamy:

- Jeżeli nie można dotrzeć do oznaczonego miejsca schronienia, jak zaznaczają autorzy "Poradnika bezpieczeństwa", należy zostać w domu — z dala od okien, przy ścianach nośnych i w centralnych pomieszczeniach. Należy szukać pomieszczenia z możliwie największą liczbą ścian nośnych, na przykład łazienki. Trzeba oddalić się od okien i szyb. Osoby znajdujące się poza domem powinny szukać miejsc zapewniających choćby minimalną ochronę: najniższych kondygnacji budynków, piwnic, garaży podziemnych, tuneli lub przejść podziemnych.