Jesień w przestrzeni publicznej od lat stoi pod znakiem profilaktyki. Październik przyciąga uwagę symboliczną różową wstążką w ramach walki z rakiem piersin - tzw. "Różowy Październik". Z kolei listopad – pod szyldem akcji "Movember" – przypomina mężczyznom o konieczności kontrolowania swojego zdrowia i wykonywania badań pod kątem nowotworów układu moczowo-płciowego. Te symboliczne miesiące to okazja, by sprawdzić np. z jakich bezpłatnych badań mieszkańcy regionu mogą skorzystać na co dzień.
Jakie programy oferuje NFZ?
Narodowy Fundusz Zdrowia Oddział Wojewódzki w Lublinie na swojej stronie internetowej podaje szczegóły dotyczące programów profilaktycznych wśród których są: Program profilaktyki raka szyjki macicy, Program profilaktyki raka piersi, Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP) - palenie jest uleczalne, Program badań prenatalnych, Program badań przesiewowych raka jelita grubego i Program badań przesiewowych raka płuca.
Informacje te wskazują m.in.: dla kogo jest program, czy potrzebne jest skierowanie, jak się zgłosić, kto i gdzie realizuje program.
I tak np. w odnośnie programu profilaktyki raka szyjki macicy: jest to badanie dla kobiet w wieku od 25 do 64 lat, które kwalifikują się do programu. Samo badanie polega na wykonaniu testu HPV HR z genotypowaniem, który wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku onkogennym w wymazie z szyjki macicy. Wykonywane jest co 5 lat, Jeśli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonuje się dodatkowo cytologię na podłożu płynnym (LBC). Aby wziąć udział nie potrzebne jest skierowanie - wystarczy zgłosić się do poradni, która wykonuje badanie. Program realizują poradnie położniczo-ginekologiczne, które mają podpisaną umowę z NFZ oraz gabinety położnej POZ, które popisały umowę z NFZ na świadczenia położnej POZ w programie profilaktyki raka szyjki.
Jeśli wynik badania będzie ujemny - lekarz zaleci pacjentce ponowne badanie profilaktyczne po upływie 3 lub 5 lat, w uzasadnionych przypadkach po upływie 12 miesięcy. Jeśli wynik testu HPV HR będzie dodatni - z tego samego materiału wykonana będzie cytologia płynna (LBC). Jeśli jej wynik będzie prawidłowy, lekarz zaleci ponowne badanie profilaktyczne po upływie 12 miesięcy.
- Jeśli w wyniku badania zostaną stwierdzone zmiany o charakterze dysplastycznym - lekarz ginekolog skieruje Cię na dalszą diagnostykę, tj. badanie kolposkopowe lub badanie kolposkopowe z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego -czytamy w opisie programu. - W przypadku rozpoznania raka szyjki macicy lub innego schorzenia - zostaniesz skierowana do leczenia specjalistycznego lub na dalszą diagnostykę.
Badania w terenie
Zapytaliśmy lubelski NFZ jak wygląda realny dostęp do specjalistycznych badań profilaktycznych dla mieszkańców mniejszych powiatów i wsi z Lubelszczyzny, którzy nie mają własnego transportu? Czy NFZ zapewnia w takich miejscach regularne wizyty mammobusów i mobilnych pracowni?
- NFZ finansuje mobilne badania profilaktyczne w przypadku mammografii (mammobusy) i testu HPV HR (cytobusy), które docierają do mniejszych miejscowości w Polsce. Na terenie województwa lubelskiego w trybie mobilnym realizowane są badania mammograficzne - wyjaśnia Małgorzata Bartoszek, rzecznik prasowy Lubelskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ.
Na stronie internetowej Oddziału na bieżąco zamieszczane są informacje o postojach mammobusów.
Kryteria programów
Każdy program profilaktyczny jest opisany i uwzględnia informacje m.in. o kryteriach włączenia osób do programu. Istnieją kryteria częstotliwości wykonywania badań, stanu zdrowia i czynników ryzyka. Wszystkie te informacje są dostępne dla pacjentów. Udział w programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ jest bezpłatny i realizowany przez placówkę na podstawie umowy z NFZ.
Badania profilaktyczne mają wykryć problem wcześnie. Zapytaliśmy zatem co dzieje się dalej? Jeśli np. badanie przesiewowe wykaże u pacjenta zmianę nowotworową lub inną nieprawidłowość, czy NFZ gwarantuje mu automatyczne wejście na tzw. szybką ścieżkę onkologiczną/leczenia bez czekania w długich, ogólnych kolejkach?
- Wykrycie nieprawidłowości w badaniu profilaktycznym jest wskazaniem do dalszej diagnostyki. Konkretne postępowanie z pacjentem zależy od rodzaju programu (dostępne w opisie programu) - podkreśla Małgorzata Bartoszek.
Programy mają też kryteria wiekowe.
- Kryteria włączenia pacjentów do danego programu profilaktycznego (w tym kryteria wiekowe) opracowywane są przez ekspertów medycznych np. konsultantów krajowych w danej dziedzinie medycyny i obejmują grupy wiekowe, w których występuje największe prawdopodobieństwo zachorowania na daną chorobę. Każda osoba spoza wskazanej w programie grupy wiekowej, która dostrzega u siebie niepokojące objawy, ma zapewniony dostęp do leczenia na NFZ. Powinna zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego. Lekarz ten zdecyduje o dalszym postępowaniu np. może zlecić dodatkowe badania, może skierować na dalszą diagnostykę, skierować do specjalisty na NFZ - informuje Małgorzata Bartoszek.
Finanse na profilaktykę
Poznaliśmy również koszty profilaktycznych programów zdrowotnych w latach 2024 -2026.
W latach 2024–2026 nakłady na profilaktyczne programy zdrowotne przedstawiają się następująco: W 2024 roku na ten cel przeznaczono 24,226 mln zł, co stanowiło 0,3% udziału w planie finansowym. W 2025 roku kwota ta wzrosła do 29,588 mln zł, przy utrzymaniu udziału w całości planu na poziomie 0,3%. Oznacza to przyrost wartościowy o 5,362 mln zł (o 22,1% w stosunku do roku 2024, przy udziale w przyroście wynoszącym 0,4%). W bieżącym planie na 2026 rok zaplanowano 36,113 mln zł. Stanowi to wzrost o kolejne 6,525 mln zł (ponownie o 22,1%) w porównaniu z rokiem 2025.
Zapytaliśmy także czy budżet dedykowany programom profilaktycznym w województwie lubelskim jest w pełni wykorzystywany przez placówki medyczne? Co dzieje się z funduszami, gdy pacjenci nie zgłaszają się na badania – czy te środki bezpowrotnie przepadają, czy są przesuwane na inne świadczenia?
- Lubelski Oddział NFZ na bieżąco monitoruje wykonanie świadczeń opieki zdrowotnej, w tym w zakresie programów profilaktycznych. Lubelski OW NFZ finansuje profilaktyczne programy zdrowotne do wysokości ich wykonania na bieżąco zwiększając wartość umów, w przypadku wykonania ponad limit. W przypadku braku realizacji badań, w celu optymalnego wykorzystania środków w planie finansowym, dyrektor oddziału może dokonać przesunięcia kosztów przeznaczonych na świadczenia opieki zdrowotnej w planie finansowym oddziału wojewódzkiego Funduszu. Żadne pieniądze nie przepadają, wszystkie przeznaczane są na świadczenia zdrowotne - tłumaczy Bartoszek.
Ile osób korzysta?
Od stycznia do października 2026 roku: badanie w programie profilaktyki raka szyjki macicy wykonało 38 515 kobiet (19,56 % uprawnionych) mammografię w programie profilaktyki raka piersi zrobiło 40 755 pań (35,21 %) z program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POCHP) - palenie jest uleczalne skorzystało 107 osób badania w programie badań prenatalnych wykonało 8 842 kobiet w ciąży z profilaktycznej kolonoskopii w programie badań przesiewowych raka jelita grubego skorzystało 3080 osób (18,74 % uprawnionych).
- Dostęp do nowoczesnych badań przesiewowych w programach profilaktycznych, umożliwia wykrycie zmian nowotworowych na wczesnym etapie zaawansowania oraz zwiększa szanse na całkowite wyleczenie, a tym samym pozwala zmniejszyć śmiertelność z powodu chorób. Lubelski OW NFZ na bieżąco monitoruje dane o realizacji programów profilaktycznych - podsumowuje rzecznik.
Dane o realizacji programów profilaktycznych (mammografia, cytologia, kolonoskopia) dostępne są na stronie NFZ.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.