Święto Konstytucji 3 Maja jest dzisiaj najważniejszym w Polsce, obok Święta Niepodległości. W centrum Lublina stoi pomnik upamiętniający to wydarzenie.

„Dobrzy” okupanci dają zgodę

Konstytucja 3 maja uchwalona została w 1791 roku, a już kilka lat później Polski nie było na mapie. Przez większość czasów zaborów upamiętnianie tego święta było zakazane przez trzech zaborców, chociaż wyjątek stanowił na przykład krótki okres napoleońskiego Księstwa Warszawskiego, do którego Lublin również należał.

Miasto na Bystrzycą od 1815 do 1915 roku znajdowało się pod władzą cara rosyjskiego i cierpiało rusyfikację tak, jak reszta tzw. Królestwa Kongresowego. O celebrowaniu rocznicy uchwalenia konstytucji nie było więc mowy. Zmieniło się to w czasie I wojny światowej. W roku 1915, w wyniku ofensywy państw centralnych Lublin zajęty został przez Austriaków i Niemców.

Ci podzielili między siebie Królestwo Kongresowe, a Lublin stał się stolicą okupacji austriackiej, pod nazwą Generalne Gubernatorstwo Wojskowe w Polsce, zwane też Generalnym Gubernatorstwem Lubelskim. Wbrew powszechnym wyobrażeniom o wrogiej okupacji, Austriacy dobrze traktowali Polaków i chcieli pozyskać ich do walki z Rosją.

Kamienny obelisk ale bez orła

Z tego powodu w roku 1916 pozwolili na świętowanie w dniu 3 maja rocznicy konstytucji. W tym uroczystym dniu, na Placu Litewskim odsłonięto pomnik Konstytucji 3 Maja. W celu zbudowania pomnika, oraz zmiany nazwy jednej z ulic na 3 maja, powstał komitet, złożony z wybitnych postaci ówczesnego Lublina.

Pomnik wyglądał wtedy inaczej niż obecnie. Składał się z kamiennego obelisku pokrytego reliefami, a jego powierzchnia odtwarzała fakturę spękanego kamienia. Znalazł się na nim napis o treści: NA PAMIĄTKĘ OBCHODÓW 125EJ ROCZNICY 3 MAJA 1791–1916.

Co istotne, wówczas pomnik nie posiadał charakterystycznego orła na górze. Ustawiony był bliżej środka placu, a jego uroczyste odsłonięcie zbiegło się z 125 rocznicą uchwalenia Konstytucji, co dodało całemu wydarzeniu większego splendoru.

Lata chwały i upadku

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku pomnik stał się centrum uroczystości patriotycznych na Placu Litewskim, chociaż w 1925 r. dołączył do niego Grób Nieznanego Żołnierza.

W tamtym okresie pomnik otoczony był kwiatami i żywopłotem, które stanowiły z nim spójną kompozycję. Nie ma informacji o uszkodzeniu lub zniszczeniu monumentu w czasie II wojny światowej, również przez pierwsze lata PRL stał on w swoim pierwotnym miejscu, chociaż był coraz bardziej zaniedbany, a najważniejsze miejsce na placu stanowił pomnik sowieckiego żołnierza.

W roku 1963 komuniści postanowili jednak ukryć pomnik Konstytucji na uboczu, tak więc przeniesiono go na skraj Placu Litewskiego, w pobliże szaletu miejskiego.

Nowe życie dla monumentu

Sytuacja zmieniła się w 1981 roku, gdy przypomniał sobie o pomniku przewodniczący Stronnictwa Demokratycznego Henryk Łusiewicz, który zainicjował odnowienie monumentu. Wówczas ustawiono go w innym miejscu na skraju placu - dalej od szaletu.

Pomnik poddano gruntownej renowacji, zachowując pierwotny napis z 1916 roku, a do tego dodano dużego kamiennego orła na szczycie. Dodatkowo na dole pojawił się postument podwyższający pomnik, na którym umieszczono daty 1791-1981.

Wykonawcami nowego monumentu byli Edward Kotyłło, odpowiadający za stronę wizualną, oraz Witold Marcewicz, który wykonał orła. W takiej formie pomnik dumnie stoi do dzisiaj, zadbany i goszczący co roku uroczystości Święta Konstytucji 3 Maja w Lublinie.

Konstytucja 3 Maja (2)

Stanął za zgodą Austriaków. Do dzisiaj upamiętnia Konstytucj...

Obchody Konstytucji 3 Maja w Lublinie