W następnej części cyklu Kamila Dąbskiego „Nieznane historie Lublina”, z okazji Dnia Wszystkich Świętych oraz Dnia Zadusznego odwiedzimy najstarszą nekropolię na terenie stolicy Lubelszczyzny. Oprócz historii tego miejsca przyjrzymy się również nagrobkom kilku szczególnie zasłużonych postaci i przybliżymy ich życiorys.
Koniec Rzeczpospolitej i decyzja zaborców
Cmentarz przy ulicy Lipowej powstał na samym końcu istnienia Pierwszej Rzeczpospolitej, a dokładnie w roku 1795, czyli zaledwie rok przed III i ostatecznym rozbiorem Polski, a jego utworzenie bezpośrednio wiązało się z polityką zaborców. Był to pierwszy duży cmentarz przeznaczony na pochówki mieszkańców Lublina, gdyż wcześniej ludzie chowani byli na małych przykościelnych cmentarzykach lub w kryptach pod kościołami. Przykład takiego małego cmentarza można znaleźć np. przy kościele ewangelickim. W roku 1794 Lublin znalazł się pod okupacją austriacką, a rok później oficjalnie przejęli oni Lublin w swoje ręce.
Władze okupacyjne wydały zarządzenie o zbudowaniu cmentarza poza gęsto zabudowanym obszarem miasta, ze względów sanitarnych, jednocześnie zabraniając chowania zmarłych na przykościelnych cmentarzykach. Nekropolia przy ul. Lipowej powstała na gruntach należących do klasztoru Sióstr Brygidek, mających swój klasztor na Rurach. Początkowo chowano tu tylko szczątki przenoszone z popadających w ruinę cmentarzyków śródmiejskich, ale od roku 1811 zaczęły się nowe pochówki na terenie Lipowej. Cmentarz obsadzony był lipami, z czego wzięła jego nazwa jego oraz pobliskiej ulicy.
Główna nekropolia miasta
W trakcie XIX wieku cmentarz rozrósł się, a jednocześnie podzielił na nekropolie poszczególnych wyznań chrześcijańskich. Początkowo istniał tylko cmentarz rzymskokatolicki, w roku 1825 założono część ewangelicko – augsburską, a około 1840 część grecko – unicką, którą dziś znamy pod nazwą cmentarz prawosławny. Co ciekawe, część wojskowa pojawiła się znowu na mocy decyzji Austriaków, jednak w zupełnie innych czas. Mianowicie w roku 1915, kiedy to trwała I wojna światowa Lublin, który przez ponad 100 lat znajdował się w rękach Rosji, znalazł się ponownie pod okupacją austriacką.
Wojsko austriackie zaczęły chować na części cmentarza rzymskokatolickiego swoich żołnierzy, a po wojnie ta część stała się oficjalnie cmentarzem wojskowym, znanym obecnie jako cmentarz wojskowo – komunalny przy ul. Białej. W ten oto sposób powstała rozległa nekropolia, wewnętrznie podzielona na cztery cmentarze, razem tworzące wielki kompleks. NA terenie cmentarz powstały również trzy kaplice – rzymskokatolicka, prawosławna oraz na cmentarzu wojskowo – komunalnym.
Miasto zbliża się
Zgodnie z początkowym założeniem cmentarz przy ul. Lipowej miał znajdować się na obrzeżach miasta. Jednak z biegiem kolejnych lat zabudowa miejska coraz bardziej zbliżała się do cmentarza i już w okresie międzywojennym nekropolia nie była położona na obrzeżach. Przez cały XIX wiek i na początku XX stopniowo powiększano cmentarz, dokupując sąsiednie grunty, jednak już w połowie XX wieku nie było gdzie dalej poszerzać cmentarza. Warto wspomnieć, o karcie z okresu II wojny światowej. Wówczas to po sąsiedzku do cmentarza istniał obóz pracy dla Żydów, na terenie którego powstała współcześnie galeria Plaza.
Obecnie cmentarz jest już wypełniony nagrobkami i nie ma możliwości jego dalszego poszerzania, gdyż miasto otacza go ze wszystkich stron. Z tego powodu nowe pochówki mogą odbywać się tylko w postaci urn składanych w kolumbariach. Co ciekawe, to właśnie na cmentarzu na Lipowej powstało pierwsze na Lubelszczyźnie kolumbarium w roku 2005.
Zasłużeni nie tylko dla Lublina i Polski
Kompleks cmentarzy przy ul. Lipowej stanowi nie tylko miejsce pochówku, ale również ważne miejsce dla pamięci narodowej w Lublinie. Z biegiem stuleci pochowanych zostało tutaj wiele wybitnych postaci, zasłużonych zarówno dla miasta, jak i całej Polski, ale nie tylko. Na części wojskowej pochowani są na przykład żołnierze polscy z okresu II wojny światowej, a także znajdują się tutaj symboliczne mogiły wołyńska i katyńska, które upamiętniają wszystkie ofiary tych wielkich tragedii narodu polskiego.
Na terenie części prawosławnej znaleźć można mogiły żołnierzy ukraińskich, którzy w roku 1920 walczyli u boku Polaków przeciwko bolszewikom. Obok nich spoczywają również kozacy dońscy, którzy również walczyli po polskiej stronie w tej samej wojnie.
Jeśli chodzi o osoby zasłużone dla miasta, to znajdziemy takie nazwiska jak: August Vetter, Emil Plage, czy pierwszy rektor KUL Idzi Radziszewski. W ostatnich latach dołączył do nich legendarny muzyk Budki Suflera Romuald Lipko. Na cmentarzu spoczywa również Jan Mincel – pierwowzór jednej z postaci w kultowej „Lalce” Bolesława Prusa. Jest więc to coś więcej niż cmentarz, jest to pomnik historii miasta i całej Polski. W naszej galerii zobaczycie kilka nagrobków zasłużonych postaci wraz z ich biografią.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.