reklama

Majątek w rękach niemieckiej rodziny i znany każdemu szpital neuropsychiatryczny. Złożona historia lubelskiej dzielnicy [zdjęcia]

Opublikowano:
Autor:

Majątek w rękach niemieckiej rodziny i znany każdemu szpital neuropsychiatryczny. Złożona historia lubelskiej dzielnicy [zdjęcia] - Zdjęcie główne
Autor: Facebook Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków
Zobacz
galerię
13
zdjęć

reklama
Udostępnij na:
Facebook
Z LublinaNiektóre z lubelskich dzielnic automatycznie kojarzą się z jakimś jednym określonym obiektem. Właśnie tak wygląda sytuacja z Abramowicami, które od razu przywołują skojarzenie ze szpitalem neuropsychiatrycznym, który zresztą administracyjnie znajduje się poza dzielnicą Abramowice. Jednak pod tym wyobrażeniem kryje się ciekawa i złożona historia.
reklama

W następnej części cyklu Kamila Dąbskiego „Nieznane historie Lublina” opowiemy o tych najdawniejszych oraz nieco bliższych czasowo losach Abramowic. Odkryjemy historię tej dzielnicy znacznie starszą i wielobarwną, niż popularne skojarzenie ze szpitalem, a także wyjaśnimy nietypową sytuację z granicami dzielnicy.

Na straży Lublina

Najstarsze wzmianki historyczne o Lublinie pochodzą od słynnego historyka polskiego żyjącego w czasach Władysława Jagiełły, czyli Jana Długosza. W swoim dziele Liber Beneficionem podaje on, że w roku 1393 właścicielem folwarku rycerskiego, broniącego dostępu do Lublina był Sieciech, a następnie Andrzej i Jan Klimuntowscy herbu Topór II. Folwark ten , jak wynika z tych słów stał na straży Lublina, a jego nazwa od XV wieku zapisywana była jako Abrahamowice, Abrahamowicze czy Habramowicze. Nazwa wywodziła się od starotestamentowego imienia Abraham, którego uproszczona polska wersja brzmi Abram (zobacz zdjęcia).

reklama

Folwark funkcjonował wówczas jako samodzielne miasteczko, a w roku 1395 wspomniani pierwsi właściciele wystawili w Abramowicach kościół i wyposażyli parafię w 300 morgów pola i lasu. Dobra te pozostały w rękach proboszcza aż do 1866 roku. Wtedy to, na mocy ukazu carskiego, zostały skonfiskowane. Do dziś przetrwała jednak nazwa Abramowice Kościelne, która odwołuje się właśnie do dawnego właściciela tych ziem (zobacz zdjęcia).

Kolejni właściciele

Następne stulecia oznaczały zmiany właścicieli folwarku Abramowice. Właścicielami był między innymi znany ród dawnej Rzeczpospolitej – Ossolińscy. Natomiast w XVII wieku właścicielem był Tomasz Głuski, który to założył sąsiednie miasteczko Głusk. Również w następni właściciele pozostawiali coś po sobie. W 1786 Wincenty hrabia Jezierski ufundował murowany kościół, a  około 1790 r. w Abramowicach powstał drewniany dwór i park, na zlecenie Ewy z Gałęzowskich i jej męża Stanisława Kossowskiego. Informacje o nim zawarł w swoim pamiętniku polski poeta Kajetan Koźmian (zobacz zdjęcia).

reklama

Ziemiańska rezydencja uległa dalszym przekształceniom w latach 1860-1873, kiedy to rządziła nią rodzina Strojnowskich. Wtedy to właśnie zbudowano istniejący do dzisiaj dwór murowany, współcześnie schowany w głębi zabudowań szpitala. Zmieniła się też kompozycja parku. Drzewostan został uzupełniony rzadkimi gatunkami, powstał także gazon przed dworem, zaś od strony wschodniej taras i polanka widokowa na stawy (zobacz zdjęcia).

Karty z czasów powstania

W przekazach zachowało się wspomnienie o tragicznej karcie z czasu powstania styczniowego. Mianowicie w czasie powstańczych walk w 1863 roku Kozacy na rosyjskiej służbie wykryli transport broni na rogatce miejskiej, w pobliżu dzisiejszego Placu Bychawskiego. Konwojujący broń szlachcic polski uciekł w kierunku majątku Abramowice. Powstańcowi nie udało się jednak zmylić pogoni, gdyż ścigający Kozacy rozdzielili się, odcinając mu wszystkie drogi ucieczki. Otoczony, zastrzelił się w pobliżu stawów. Przypomina o tym brzozowy krzyż, stojący na pomniku - kurhanie w pobliżu dzisiejszej szpitalnej kotłowni (zobacz zdjęcia).

reklama

Inne miejsce związane prawdopodobnie z powstaniem i właścicielami Abramowic to figura Matki Bożej przed lubelską archikatedrą. Ufundowała ją właścicielka Abramowic-Maria z Grabowskich Strojnowska, po bolesnych doświadczeniach życiowych. Najpierw do Boga odszedł jej roczny, najmłodszy syn Staś. Wczesną wiosną 1864 r. dołączył do niego mąż Feliks Strojnowski, kapitan wojsk rosyjskich. Prawdopodobnie jego śmierć związana była z tragicznymi wydarzeniami powstania styczniowego, w którym walczył on niestety po stronie zaborcy. Osierocił dwoje dzieci Waleriana i Marię. Z tych powodów Matka Boża przy katedrze jest zwrócona w kierunku Abramowic (zobacz zdjęcia).

Spolonizowani Niemcy

W 1910 majątek Abramowice zakupił pochodzący z Niemiec Henryk Sachs, który rozwija tu hodowlę koni i bydła.  Chociaż był z pochodzenia Niemcem, to jednak wraz z całą rodziną uległ silnej polonizacji. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Henryk Sachs był nawet posłem do Sejmu III kadencji, w którym zasiadał z ramienia Stronnictwa Narodowego.

reklama

Wspierał finansowo organizacje dobroczynne, takie jak Lubelskie Towarzystwo Dobroczynności. Pomagał także w budowie Domu Żołnierza w Lublinie. Wspierał parafię św. Michała Archanioła w Bronowicach dla której udostępnił swój dwór i zabudowania gospodarcze. Sfinansował również budowę dzwonnicy w kościele św. Jakuba Apostoła w Głusku. Henryk zmarł w 1934 roku będąc cały czas posłem. Majątek przejął jego – jak się miało okazać – ostatni właściciel, czyli jego syn Mieczysław (zobacz zdjęcia).

Wojenna tragedia

W czasie II wojny światowej rodzina Sachsów znalazła się na celowniku władz okupacyjnych. Czując się Polakami odmówili oni bowiem podpisania niemieckiej listy narodowościowej, czyli Volkslisty. Mieczysław za tą odmowę został w 1940 roku aresztowany, a następnie zamordowany przez swoich teoretycznych rodaków, czyli Niemców. W zasadzie cała rodzina została jako „zdrajcy” skazana na zagładę. Sachsowie zostali wymordowani przez Niemców, uratowała się tylko babcia ostatniego właściciela z wnuczką.

Ocalali Sachsowie mieszkali nadal w dworze i majątku Abramowice do wyzwolenia w 1944 roku.  cieszyli się szacunkiem i poważaniem okolicznych mieszkańców. Pielęgnowali grób nieznanego powstańca.  W 1944 po nastaniu władzy polskich komunistów, w obawie przed kradzieżami i rekwizycjami, chłopi zabrali na przechowanie do swoich obór bydło z hodowli dziedzica, aby władza „ludowa” nie zabrała go Sachsom (zobacz zdjęcia).

Szpital zamiast majątku

Władze komunistyczne już w 1944 roku przeprowadziły nacjonalizację liczącego blisko 500 hektarów majątku, odbierając go ocalałej wdowie po Henryku Sachsie oraz jej wnuczce, córce Mieczysława. Mieczysławie Sachsowej (żonie Henryka, matce Mieczysława) pozwolono przez kilka lat mieszkać w jednym pokoju w dawnym rodzinnym dworku, po czym musiała ostatecznie opuścić posiadłość. W tym czasie zaczął już funkcjonować szpital neuropsychiatryczny, które nowe władze postanowiły umieścić w dawnym majątku. Pierwszymi pacjentami byli dawni więźniowie obozu na Majdanku, przyjęci do szpitala w styczniu 1945 roku.

Właśnie wtedy doszło do podziału administracyjnego, który trwa do dziś. Mianowicie teren nowego szpitala włączono już w 1944 roku do Lublina, przyłączając go w granice dzielnicy Dziesiąta. Natomiast same Abramowice nadal funkcjonowały jako oddzielna wieś, a w zasadzie wsi: Wólka Abramowicka, Abramowice Kościelne i Abramowice Prywatne. Dopiero 1 stycznia 1989 roku włączając znaczne obszary tych wsi w skład Lublina jako nową dzielnicę. Nadal odrębne pozostały części Abramowic Prywatnych oraz Kościelnych. Szpital neuropsychiatryczny pozostał jednak formalnie w granicach Dziesiątej. Dzielnica Abramowice do dziś zachowuje charakter podmiejskich domów jednorodzinnych, bez gęstej zabudowy w postaci blokowisk.  Rodzina Sachsów została natomiast upamiętniona ulicą swojego imienia (zobacz zdjęcia). 

reklama
WRÓĆ DO ARTYKUŁU
reklama
Udostępnij na:
Facebook
wróć na stronę główną

ZALOGUJ SIĘ

Twoje komentarze będą wyróżnione oraz uzyskasz dostęp do materiałów PREMIUM

e-mail
hasło

Zapomniałeś hasła? ODZYSKAJ JE

reklama
Komentarze (0)

Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.

Wczytywanie komentarzy
reklama
reklama
logo