Od 1 listopada ważna zmiana w przedsiębiorstwach. Sprawdź, czy musisz zapewnić pracownikom posiłki

Problem dotyczy przede wszystkim firm, w których pracownicy wykonują prace fizyczne na otwartej przestrzeni. W grę wchodzą między innymi przedsiębiorstwa budowlane, transportowe, komunalne czy zajmujące się pracami porządkowymi. Przepisy nie nakładają jednak automatycznie takiego samego obowiązku na każdą osobę pracującą na zewnątrz. Pracodawca musi uwzględnić konkretne warunki pracy i ustalić, czy pracownik spełnia kryteria określone w przepisach. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje również, że przy ocenie warunków mogą mieć znaczenie pomiary mikroklimatu oraz wydatek energetyczny organizmu.

Najważniejsza informacja jest taka: od 1 listopada pracodawca musi zapewnić posiłek profilaktyczny pracownikowi wykonującemu na otwartej przestrzeni pracę związaną z wydatkiem energetycznym przekraczającym 1500 kcal podczas zmiany w przypadku mężczyzn oraz 1000 kcal w przypadku kobiet. Obowiązek trwa do 31 marca. Te same progi dotyczą określonych prac wykonywanych w pomieszczeniach, w których temperatura ze względów technologicznych stale utrzymuje się poniżej 10°C albo występuje wysoki wskaźnik obciążenia termicznego. Przepisy przewidują także obowiązek zapewnienia posiłków przy pracy wymagającej większego wydatku energetycznego, a także między innymi przy pracach pod ziemią oraz podczas usuwania skutków klęsk żywiołowych.

Posiłek profilaktyczny powinien dostarczać około 1000 kcal. Jego skład powinien obejmować około 50–55 proc. węglowodanów, 30–35 proc. tłuszczów i 15 proc. białek. Pracodawca co do zasady wydaje jedno danie gorące podczas regulaminowej przerwy, zwykle po około trzech–czterech godzinach pracy. Jeżeli charakter pracy albo względy organizacyjne uniemożliwiają wydawanie posiłku w tej formie, firma może przekazać produkty pozwalające na jego przygotowanie albo bony, talony, kupony czy inne uprawnienia do otrzymania posiłku. Pracownik nie może jednak otrzymać w zamian pieniędzy.

Osobną kwestię stanowią napoje. Pracodawca musi zapewnić je między innymi osobom pracującym na otwartej przestrzeni, gdy temperatura spada poniżej 10°C, a także pracownikom wykonującym ciężką pracę fizyczną przy przekroczeniu wskazanych progów wydatku energetycznego. Napoje powinny mieć temperaturę odpowiednią do warunków pracy. Przy gorącym mikroklimacie pracodawca powinien dodatkowo zapewnić napoje wzbogacone w sole mineralne i witaminy.

Nie należy przy tym mylić obowiązkowego posiłku profilaktycznego z dobrowolnym dofinansowaniem wyżywienia. Firma może oferować pracownikom dodatkowe świadczenia, takie jak karty lunchowe czy finansowanie posiłków. Od września 2023 r. wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków oraz określonych bonów, talonów, kuponów i kart przedpłaconych może korzystać z wyłączenia z podstawy wymiaru składek do 450 zł miesięcznie, pod warunkiem spełnienia wymogów określonych w przepisach. Karta nie może służyć do wypłaty gotówki, a uprawnienie musi dotyczyć zakupu posiłków w odpowiednich placówkach.

Znaczenie takich świadczeń wykracza poza same przepisy BHP. Z raportu Sodexo dotyczącego produkcji i logistyki wynika, że 79 proc. badanych pracowników uważa benefity za czynnik wpływający na decyzję o pozostaniu w firmie. 53 proc. ankietowanych ocenia natomiast, że oferta benefitowa mogłaby być lepiej dopasowana do ich potrzeb. Autorzy badania wskazują również na znaczenie posiłków i usług gastronomicznych w zakładach pracy, zwłaszcza tam, gdzie zatrudnieni wykonują pracę w szybkim tempie i według zmianowego harmonogramu.

Dla przedsiębiorców początek listopada powinien więc oznaczać przede wszystkim przegląd stanowisk, na których pracownicy wykonują ciężką pracę na zewnątrz. Trzeba sprawdzić wydatek energetyczny, warunki temperaturowe oraz sposób organizacji posiłków i napojów. Właściwe rozpoznanie warunków pracy pozwala ustalić, komu świadczenia rzeczywiście przysługują i uniknąć zarówno pomijania obowiązków BHP, jak i zapewniania ich bez podstawy wynikającej z przepisów.