Rosnące koszty życia potęgują problem zadłużenia Polaków

Liczby, które powinny niepokoić

Według raportu Biura Informacji Kredytowej, na koniec 2025 roku łączne zadłużenie Polaków przekroczyło 788 miliardów złotych. Co bardziej niepokojące, liczba kredytobiorców mających problemy ze spłatą zobowiązań systematycznie rośnie. Z danych Narodowego Banku Polskiego wynika, że kredyty zagrożone stanowią znaczącą część portfela bankowego, a wskaźnik NPL (Non-Performing Loans) w segmencie kredytów konsumenckich utrzymuje się na poziomie wymagającym uważnej obserwacji.

Rejestr Dłużników BIG InfoMonitor wskazuje, że w Polsce zadłużonych jest ponad 2,7 miliona obywateli, a łączna wartość ich przeterminowanych zobowiązań sięga dziesiątek miliardów złotych. Średnie zadłużenie przypadające na jedną osobę wpisaną do rejestru to ponad 23 000 złotych – kwota, której spłata przy obecnych kosztach życia staje się dla wielu prawdziwym wyzwaniem.

Inflacja jako katalizator problemów finansowych

Szczyt inflacji w Polsce przypadł na luty 2023 roku, gdy wskaźnik CPI osiągnął poziom 18,4 procent. Choć od tamtej pory inflacja systematycznie spada, jej skutki wciąż są odczuwalne w codziennym życiu milionów Polaków. Ceny żywności, energii i usług pozostają znacznie wyżej niż przed pandemią, co sprawia, że budżety domowe znajdują się pod stałą presją.

Sytuację pogarsza fakt, że stopy procentowe NBP przez długi czas utrzymywały się na historycznie wysokich poziomach – w szczycie cyklu zacieśniania polityki monetarnej stopa referencyjna wynosiła 6,75 procent. Dla posiadaczy kredytów hipotecznych opartych na zmiennym oprocentowaniu oznaczało to dramatyczny wzrost rat – w wielu przypadkach nawet o 80-100 procent w stosunku do poziomu sprzed podwyżek.

Kto jest najbardziej narażony?

Analiza struktury zadłużenia pokazuje wyraźne wzorce. Najbardziej podatne na problemy finansowe są osoby w wieku 35-54 lata – czyli te, które zaciągnęły kredyty hipoteczne i konsumenckie w okresie niskich stóp procentowych, nie spodziewając się tak gwałtownej zmiany otoczenia makroekonomicznego. Drugą grupą ryzyka są osoby starsze, często wplątane w spiralę chwilówek i pożyczek pozabankowych o lichwiarskim oprocentowaniu.

Co istotne, problem nie ogranicza się do dużych miast. W mniejszych miejscowościach, gdzie zarobki są niższe, a dostęp do doradztwa finansowego ograniczony, odsetek osób z trudnościami w spłacie zobowiązań jest nieproporcjonalnie wysoki.

Windykacja i zarządzanie wierzytelnościami – jak branża odpowiada na kryzys

Rosnące zadłużenie to wyzwanie nie tylko dla dłużników, ale i dla całego systemu finansowego. W Polsce działa wiele podmiotów specjalizujących się w zarządzaniu wierzytelnościami i windykacji.

Podczas robienia researchu do tego artykułu natknąłem się między innymi na Ewindik – polską firmę oferującą profesjonalne usługi windykacyjne, której podejście opiera się na mediacji i polubownym rozwiązywaniu sporów finansowych. W obliczu rosnącej skali problemów z zadłużeniem, takie podejście wydaje się szczególnie istotne – agresywna windykacja często pogłębia problemy dłużnika, zamiast je rozwiązywać.

Na rynku europejskim takich podmiotów jest bardzo wiele. Istotną rolę odgrywa na przykład Intrum – skandynawski gigant zarządzania wierzytelnościami, obecny w ponad 20 krajach, w tym w Polsce. Firma regularnie publikuje wartościowe raporty na temat kondycji finansowej europejskich konsumentów, które stanowią cenne źródło danych dla analityków i dziennikarzy śledzących trendy w zadłużeniu gospodarstw domowych.

Co można zrobić?

Eksperci finansowi zgodnie wskazują, że kluczem do wyjścia z pętli zadłużenia jest jak najwcześniejsze podjęcie działań. Ignorowanie wezwań do zapłaty i unikanie kontaktu z wierzycielami jedynie pogłębia problem – naliczają się odsetki, rosną koszty obsługi długu, a sprawa może trafić do sądu.

Dostępne rozwiązania to m.in. restrukturyzacja własnego zadłużenia, rozpoczęcie mediacji z wierzycielem, a w skrajnych przypadkach – upadłość konsumencka, z której w Polsce skorzystało w 2023 roku ponad 10 000 osób.

Rosnące koszty życia to zjawisko, z którym mierzy się całe społeczeństwo. Kluczowe jest jednak, by nie czekać, aż problem zadłużenia wymknie się spod kontroli. Działanie zawsze jest lepszą odpowiedzią niż bierna obserwacja narastającego kryzysu finansowego.

Perspektywy na przyszłość

Czy czeka nas załamanie gospodarcze wywołane długami? Eksperci pozostają ostrożni w prognozach. Mimo że wynagrodzenia w Polsce (w ujęciu nominalnym) rosną obecnie szybciej niż inflacja, odbudowa realnej siły nabywczej potrwa jeszcze wiele kwartałów.

Dla polskiej gospodarki kluczowe będą najbliższe miesiące. Utrzymanie stabilności na rynku pracy (bezrobocie na rekordowo niskim poziomie ok. 5%) to najważniejszy bufor chroniący nas przed masowymi bankructwami konsumenckimi. Niemniej, rosnące koszty życia i wysokie stopy procentowe bezlitośnie obnażyły braki w edukacji finansowej wielu Polaków.